Welkom

Inhoud

Inleiding

Andere tractie

Spoorwijdte

Producenten

Import & handel

Eigenaars

Materieel

Links

Contact

Nieuw

Zoeken

 

Stoomtractie smalspoor

Stoomtractie normaalspoor

Motortractie smalspoor

Motortractie normaalspoor

 

Paardentractie

 

Hamar0

Smalspoor

 

← Een paard trekt wagens met klei op 600 mm spoor uit de groeve Maalbeek van de Gebr. van Cleef te Belfeld (voor 1963). ← Bron: foto in Gemeenschapscentrum De Hamar te Belfeld.

 

Dit was een belangrijke vorm van mechanisatie: voor de tijd van de paardentractie had de groeve terrassen en werd de klei met de schop telkens een terras hoger gegooid. Het smalspoor lag op de bodem van de groeve.

Bij het met lege wagens de groeve inrijden was het de kunst zodanig te remmen dat het achterwerk van het paard niet door de eerste wagen werd geraakt. Het paard loopt niet tussen de rails (waar het over de dwarsliggers zou kunnen struikelen), maar ernaast.

Paarden waren vaak geen eigendom van het bedrijf waar zij voor werkten, maar werden gehuurd van een stalhouder.

 

Steenfabrieken hadden vaak:

-

700 mm spoor als “kleispoor”

-

600 mm spoor voor het vervoer van gevormde stenen naar de drooghutten en van gedroogde stenen naar de oven. Een citaat uit [1]: Voor de stuikkarren stonden hitten, de grootste soort pony's. Die liepen niet in berries of leibomen maar trokken de karretjes voort met losse strengen bevestigd aan een gareel dat om de nek van het paard hing. Dat vroeg veel stuurmanskunst, er kon niet zomaar even afgeremd worden. De zogenaamde hittenrijders regelden het vervoer van de natte stenen naar de drooghutten. Dat was vooral werk voor jonge arbeiders. De hittenrijders zaten voor op de karren en die wilden wel eens tijdens het rijden met hun voet een wissel omzetten. Onbegrijpelijk dat ze dat zo snel konden, aldus een van de geïnterviewden. Zie hier voor een foto.

 

Ook bij de winning van ijzeroer werd veel van paardentractie gebruik gemaakt.

 

 

Normaalspoor

 

Op normaalspoor werd vroeger veel met paarden gerangeerd. Klik hier op een filmpje waarin dat te zien is. Hieronder staan een aantal Nederlandse voorbeelden.

 

De pieren van IJmuiden werden rond 1870 aangelegd met behulp van in de duinen vervaardigde betonblokken. Die werden via een op een lang houten viaduct gelegen spoorlijn naar de juiste plaats gebracht en aldaar met een hijskraan (de “traffelaar”) in het water geplaatst.

 

Het Noord-Hollands Archief bezit een serie van twaalf door Frans Buffa & Zonen uitgegeven natuurgetrouwe prenten met als onderwerp de aanleg van het Noordzeekanaal. Dit is een fragment van een prent van de bouw van de noordpier in 1872→

 

Er is een foto uit ≈ 1895 met paardentractie bekend van één van de Roosendaalse suikerfabrieken.

 

 

Fragment paardentractie 53026276.JPG

Het nieuws van den dag,13-10-1891→

 

Van de Koninklijke Stoom Weverij (KSW) in Nijverdal bestaan foto’s uit 1895 met paardentractie: zie hier.

 

De Tweede Wereldoorlog was een nieuwe bloeitijd voor paardentractie wegens het gebrek aan brandstof.

 

De grote machinefabriek Stork in Hengelo gebruikte naast stoomlocs en railkranen ook paarden voor tractie. Het ging waarschijnlijk om stukken spoor achter de kleine draaischijven die lastig met stoomlocs en railkranen te bereiken waren.

Zie hier voor het einde van de paardentractie bij Stork in 1953.

 

Een citaat uit [1] over het trekken van een wagen geladen met baksteen:

Als de wagon vol was, moesten twee zware Belse paarden die naar het station trekken. Die paarden gingen dan in de strengen hangen en begonnen langzaam te trekken. De paarden kenden dat. Heel langzaam begon de wagon dan te bewegen. Liep de wagon eenmaal dan konden de paarden doortrekken. Was er een jong onervaren paard dan begon die veel te hard te trekken en het paard schrok dan omdat er niet direct beweging te krijgen was in die zware wagon.

 

Tot de opheffing in 1956/1957 was ook Gelria in Hattem een voorbeeld van paardentractie. Er werd een stalhouder voor ingehuurd.

 

 

 

Bronnen:

[1]

Luud L. Brouwer c.s., “Over d'n oven : de geschiedenis van de leemwinning en de steenfabricage in Udenhout en Biezenmortel”, Heemcentrum ’t Schoor, 2009.

 

 

 

 

 

 

{

Andere tractie

Terug/verder naar:

 

 

Nieuw                                    Home                                         Inhoud