fabrieksspoor los

 

Welkom

Inhoud

Inleiding

Andere tractie

Spoorwijdte

Producenten

Import & handel

Eigenaars

Materieel

Links

Contact

Nieuw

Zoeken

 

 

Stoomtractie smalspoor

Stoomtractie normaalspoor

Motortractie smalspoor

Motortractie normaalspoor

 

Duwtractie

 

Gembo Jubileumboek 1948.jpg

Smalspoor

 

← Gembo (Gemeenschappelijke Energie Maakt Bloeiende Ondernemingen !) in Winschoten produceert waterglas door zilverzand en soda in een oven te verhitten. Bij de hoge temperatuur in de oven is het waterglas vloeibaar, maar tijdens de afkoeling wordt het hard en bros. Gembo verkocht waterglas in vaste vorm, maar ook in vloeibare vorm door het in water op te lossen.

 

← De foto komt uit het jubileumboek “25 jaar Gembo” uit 1948 en toont hoe blokken waterglas per smalspoor met menselijke tractie naar een opslagplaats in de open lucht worden gebracht. De blokken zijn kennelijk zwaar, want er wordt niet alleen geduwd, maar ook getrokken. Onder het viaduct is ook smalspoor te zien. Waarschijnlijk gingen de blokken waterglas over dit spoor naar de fabriek voor verdere bewerkingen zoals vermalen en ofwel verpakken ofwel oplossen in water.

 

De informatie over Gembo is afkomstig van Roef Ankersmit.

HPIM3117

De “Super” alias de Eerste Nederlandse Coöperatieve Kunstmestfabriek in Vlaardingen begon in 1921 met de productie. Fosfaatsteen kwam per zeeschip aan en ging via een elektrische hangbaan naar de opslagloodsen. Daar belaadden “steenrijders” één-tons lorries met de schep en duwden die naar het molenhuis, waar de fosfaatsteen werd vermalen. Het poeder liet men reageren met zwavelzuur. Hierdoor ontstonden de kunstmest superfosfaat en bijproducten. Voor de verdere verwerking van die bijproducten was zout nodig. Ook dit werd in lorries door de steenrijders vervoerd.

 

Steenrijder bij een draaischijf in het smalspoor van de Eerste Nederlandse Coöperatieve Kunstmestfabriek te Vlaardingen omstreeks 1933 [1].

 

Het smalspoornet had diverse draaischijven. Zout morsen op een draaischijf in de vochtige omgeving bij de rivier zou aantasting van de kogels betekenen. De steenrijders hielden daarom de draaischijven schoon. Het beladen, duwen en vooral het draaien van. de lorries op de te kleine draaischijven moet bijzonder zwaar werk zijn geweest. Toch hielden de steenrijders modernisering lang tegen. Ze werkten namelijk op stukloon. Afschaffing van het smalspoor zou ook het einde van het stukloon betekenen. Uiteindelijk was het pas in de jaren zestig van de vorige eeuw zover

 

Een bijzondere tractievorm was zeilen. Als de wind tegen was of als er helemaal geen wind was, moest men wel duwen of –zoals in dit voorbeeld – steppen:

 

Klazienaveen, omstreeks 1903 [2] →

 

De bijbehorende tekst in [2] luidt:

“De winkelwaren voor winkelier Krikke werden in de beginjaren door hem zelf aangevoerd over het smalspoor, dat de firma Scholten  naar de zuidgrens van het Smeulveen had laten aanleggen. ………op een lorry met een zeil erop, dat door de wind werd voortgedreven, op het smalspoor liep. Was de wind tegen, dan ging men op één kant van de lorry zitten en zette deze met een voet af …..”

zEILTRACTIE 021.JPG

Klik voor nog een ander voorbeeld van duwtractie op smalspoor.

 

 

Normaalspoor

 

De voorgaande voorbeelden betroffen smalspoor, maar ook bij normaalspoor kwam duwtractie voor. Daar was meer mankracht voor nodig dan bij smalspoor:

 

Kuilwagen met trafo onder de laadmal bij Smit Transformatoren te Nijmegen [3]→

 

duwtractie Smit Mededelingen

 

In 1916 werd in de Wilhelminastraat in Barneveld een raccordement aangelegd naar de meelfabriek van de firma Knottenbelt. Tot 1921 werden de wagens door een dozijn knechten geduwd [4].

 

    

Met dank aan:

Roef Ankersmit.

 

Bronnen:

[1]

Stadsarchief Vlaardingen en het tijdschrift Smalspoor, nummer 74 (2007).

 

[2]

Mr. Drs. W. Visscher, “Rond de Runde: Turf, kunstmest en elektriciteit”, 1997.

 

[3]

Smit Mededelingen juli - sept 1941; zie ook www.holechistorie.nl.

 

[4]

A. van Ramshorst (†) en Gert-Jan Crebolder, “Sporen door de Gelderse Vallei : de geschiedenis van de spoorlijn Ede – Nijkerk”, Barneveld, BDU, Schaffelaarreeks no. 7; 1980’.

 

 

 

{

Andere tractie                       Materieel

Terug/verder naar:

 

 

Nieuw                                    Home                                         Inhoud