|
► Nieuw ◄ ► Zoeken ◄
|
|||||||||||||||||||
|
|
|||||||||||||||||||
|
|
|||||||||||||||||||
|
Industriepark Kleefse Waard / Cleantech Park Arnhem geplaatst:
17-08-2025 |
|||||||||||||||||||
|
|
|||||||||||||||||||
|
Inleiding |
|
|
|||||||||||||||||
|
De oorsprong van wat tientallen jaren later het
Industriepark Kleefse Waard zou worden waren de fabrieken die de Algemene
Kunstzijde Unie (AKU) in de Tweede Wereldoorlog in de Kleefse Waard liet
bouwen. Het ging om een celvezelfabriek en een stroocellulosefabriek. Aan
celvezels bestond grote behoefte omdat
vanwege de oorlog import van katoen onmogelijk was geworden. Cellulose was
een grondstof voor celvezels. In plaats van AKU werd ook de naam Enka
gebruikt. Later zorgden fusies voor de namen Akzo en vervolgens
Akzo Nobel. De fabriek van Aku in de Kleefse Waard was in de jaren ’70
het modernste bandenrayonbedrijf ter wereld. Toen met bandenrayon in de jaren
’90 zware verliezen werden geleden werden de vezel activiteiten in een
“sterfhuis” constructie afgesplitst onder de naam Accordis. De rayon
productie in de Kleefse Waard werd verminderd en in 1996 geheel beëindigd. |
|||||||||||||||||||
|
In de hoogtijdagen was er veel en interessant
spoorvervoer. Locs werden vaak tussen de verschillende AKU vestigingen
geruild. Op
22-04-1988 rusten machinist en rangeerder even uit. De loc van het Orenstein
&Koppel type MB7N
werd in 1965 nieuw in de Kleefse Waard in dienst gesteld, maar vertoefde ook
enkele jaren bij Enka in Breda. In 1996 ging ze via O&K in Amsterdam naar
Eurogas in Vlissingen. Er kwam een gebruikte MB9N voor terug. Het
sombere gebouw op de achtergrond was de locloods voor twee vuurloze
stoomlocs. De laatste vuurloze stoomloc was in 1963 naar de sloper gegaan
maar de twee sporen in de loods waren in 1988 nog steeds aangesloten. Het
gebouw werd omstreeks 1990 gesloopt → |
|
||||||||||||||||||
|
Deze
rode loc (Orenstein & Koppel type MB5N) werd in 1963 nieuw gekocht voor de AKU in
Emmen. In 1984 ging ze naar de Kleefse Waard (in ruil voor een zware
drieassige Deutz loc). Daar stond ze doorgaans reserve en dat was ook op
22-04-1988 het geval. Vanwege het bezoek van drie railhobbyisten werd ze naar
buiten gereden en maakte ze een rondje over het terrein. Anno 2025 is deze
rode loc nog steeds in de Kleefse Waard aanwezig → Voor meer informatie over onder andere het
sporenplan en het rollend materieel wordt verwezen naar [a]. Gemakshalve wordt in het volgende over de rode en
de gele loc gesproken. . |
|
||||||||||||||||||
|
Op het uitgestrekte (90 hectare) fabrieksterrein in de
Kleefse Waard waren van oudsher ook andere bedrijven gevestigd, die een
relatie met de Aku hadden. Zo werd in 1958 de fabriek van CIAGO (Chemische
Industrie Aku Goodrich) in bedrijf gesteld. Hier werden synthetische rubbers
en latex geproduceerd op basis van de kennis van de firma BF Goodrich in de
Verenigde Staten. Na enkele overnames werd CIAGO het eigendom van de Duitse
chemiereus BASF. |
|||||||||||||||||||
|
|
Na het stopzetten van de vezelactiviteiten in 1996 werd de Kleefse Waard een industriepark, waar Accordis de faciliteiten (waaronder spoorvervoer) levert voor de overgebleven Accordis bedrijven, maar ook voor andere bedrijven zoals BASF. De naam Industriepark Kleefse Waard (IPKW) werd in 1998 geïntroduceerd. ←
Deze naam en het logo verschenen ook op de gele loc (maar niet op de rode
reserve loc).
Op 29-05-2000 duwt de gele loc
twee ketelwagens met natronloog naar de losplaats. ↓ |
||||||||||||||||||
|
|
|||||||||||||||||||
|
De gele loc hierboven was overigens niet dezelfde loc als
de gele loc op de bovenste foto van deze webpagina. Zoals in het bijschrift
bij de bovenste foto gemeld werd deze loc van het type MB7N in 1996 geruild
voor een loc van het type MB9N. Hieronder staan gegevens van de locs. Door op het type te
klikken verschijnt een maatschets. De drie locs lijken – afgezien van de
kleur – zeer sterk op elkaar; de afmetingen zijn identiek. Door op het
fabrieksnummer te klikken verschijnt de geschiedenis (eerdere en latere
eigenaren) van de desbetreffende loc plus foto’s. |
|||||||||||||||||||
|
|
Kleur |
Bouwjaar |
O&K
fabrieksnr. |
Verblijf in de
Kleefse Waard |
|
||||||||||||||
|
rood |
1963 |
1984 - heden |
|||||||||||||||||
|
geel |
1965 |
1965 - 1996* |
|||||||||||||||||
|
geel |
1970 |
1996 - heden |
|||||||||||||||||
|
* Met uitzondering van een periode van een onbekend jaar
tot 1982 bij Enka in Breda. |
|||||||||||||||||||
|
|
|||||||||||||||||||
|
|
|||||||||||||||||||
|
↑ Tijdens een zware
regenbui op 29-05-2000 vertrekt de MB9N met drie geloste ketelwagens bij BASF
↑ |
|||||||||||||||||||
|
Het spoorvervoer naar BASF (butadieen van Dow Benelux in Terneuzen en styreen uit Duitsland) was veel omvangrijker dan de aanvoer van natronloog. Maar in 2003 besloot BASF de fabriek in de Kleefse Waard te sluiten. Het railvervoer naar de Kleefse Waard werd dan ook in 2004 gestaakt. Pas jaren later - in 2021 - is bij de herinrichting van het emplacement Arnhem Goederen de aansluiting van het raccordement op het Nederlandse spoorwegnet ook fysiek verwijderd. In 2003 kocht het familiebedrijf Schipper Bosch (projectontwikkelaar en belegger) Industriepark Kleefse Waard. Schipper Bosch stelt op de website: Nadat Schipper Bosch het terrein in 2003 overnam van Akzo Nobel, is het park ontwikkeld tot een moderne campus, zijn oude gebouwen opgeknapt en nieuwe bedrijven aangetrokken. Zie deze bedrijvenlijst van het Industriepark Kleefse Waard. Op 15-08-2025 stond de teller op 134 bedrijven en circa 3.000 arbeidsplaatsen. Om een idee te geven zullen enkele bedrijven genoemd worden. In 2000 moest spoor worden opgebroken om Platowood voldoende ruimte te bieden. Dit bedrijf verduurzaamt snelgroeiende houtsoorten met een korte levensduur. Daarbij worden alleen warmte en stoom, maar geen chemicaliën gebruikt. In 2007 startte nog een ander bedrijf met het verduurzamen van hout, namelijk Accsys, Dat gebruikt wel chemicaliën. Van de TÜV (Technischer Überwachungsverein) Rheinland zal het bedrijfsonderdeel TÜV Rheinland Rail Certification B.V. aanspreken. De naam Veolia kan spoorliefhebbers doen denken aan het bedrijf Veolia dat in de periode 2006 – 2016 onder andere treindiensten uitvoerde in Limburg. Daarbij gaat het echter om een ander bedrijfsonderdeel. Het bedrijfsonderdeel in de Kleefse Waard is namelijk Veolia Industriediensten B.V. Nieuwe
bedrijven kwamen niet altijd van buiten. De Aku in de Kleefse Waard had een
bedrijfsbrandweer. Die is omgevormd in Brandweer
Trainingscentrum Kleefse Waard. Met succes: in 2018 kwamen er 2500
deelnemers. Als aanvulling van de oefenobjecten werden in 2004 de ex-NS
koploper 4001 uit de protoserie ICM-0 plus twee afgekeurde ketelwagens uit
Duitsland gekocht. De rode en gele industrielocs kregen nu weer werk, zoals
het verplaatsen van het treinstel en/of de ketelwagens om een bepaalde
situatie te simuleren en het botsen tegen een auto om na te bootsen dat op
een overweg een auto door een trein wordt gegrepen. Een unieke taak voor een
industrieloc ! |
|||||||||||||||||||
|
|
|
||||||||||||||||||
|
↑ Foto’s:
Brandweer Trainingscentrum Kleefse Waard → De loc liep geen zichtbare
schade op. |
|||||||||||||||||||
|
In het begin en bij 1’32” van deze video rijdt de gele loc tegen een personenauto. Ook ProRail Incidentenbestrijding oefent in Industriepark Kleefse Waard, bijvoorbeeld in het hersporen. Zie hier. De plaats van handeling voor deze trainingen met treinstel en ketelwagens is in onderstaand kaartfragment te vinden. De sporen van het uitgebreide sporenplan uit de bloeitijd van AKU zijn grotendeels opgebroken of niet meer in gebruik. Te zien zijn de overgebleven sporen. De tekst “Arnhem raccordement Akzo” is geplaatst op het vroegere overgave emplacement. Hier gaven NS locs wagens over aan de AKU locs en omgekeerd. Dit emplacement ligt tegen de westelijke terreingrens van het Industriepark. De noordelijke terreingrens ligt langs de Westervoortsedijk en de zuidelijke terreingrens langs de niet meer gebruikte AKU haven. De trainingen met spoorwegmaterieel vinden plaats bij het vroegere overgave emplacement. |
|||||||||||||||||||
|
|
|||||||||||||||||||
|
↑ Het huidige sporenplan
op Open Railway Map.
De locs worden al minstens 25 jaar in de garage gestald ↑ De rode driehoek is toegevoegd om de plaats van het Brandweer Trainingscentrum aan te geven. Dat ligt dus ver van het in gebruik zijnde spoor en ver van de plaats waar het treinstel en de ketelwagens worden ingezet. In 2025 vonden/vinden de volgende nieuwe ontwikkelingen plaats, die ook de aanleiding vormden om juist nu aandacht te besteden aan het Industriepark Kleefse Waard: Ten eerste Eigenaar
Schipper Bosch wijzigde de naam Industriepark Kleefse Waard in mei 2025 in Cleantech Park Arnhem. Dat is ook voor een buitenstaander te begrijpen. Van de in de Kleefse Waard gevestigde bedrijven zijn bijvoorbeeld het hierboven genoemde Platowood en Accsys zonder meer als industrie te beschouwen. Een groot deel van de 133 bedrijven valt echter onder de noemer dienstverlening en design; zie de bedrijvenlijst van het Industriepark Kleefse Waard. Verder komt in het woord Cleantech (schone technologie) tot uiting dat het Park en de daar gevestigde bedrijven samenwerken aan schone technologieën die bijdragen aan een duurzame toekomst. Ten tweede Er is niet alleen spoor verdwenen. In de zuidoostelijke hoek van het Park (tegen de Pleijweg aan) zijn recent nieuwe sporen gelegd. De toekomst zal leren wat de bedoeling is. Ten derde |
|||||||||||||||||||
|
|
|||||||||||||||||||
|
↑ Martijn
Haman nam deze foto op 28-03-2023. De rode en gele loc staan op het overgave
emplacement naast de westelijke terreingrens. Achter de muur bevindt zich de
betoncentrale van Dyckhoff Basal (Nieuwe Havenweg 17) Een soortgelijke foto was gevoegd bij een bericht dat op 25 juli op Treinenweb verscheen [d]. De rode loc blijkt inmiddels al langere tijd stil te staant. De gele loc is in de afgelopen jaren nog af en toe gebruikt voor scenario-oefeningen van de brandweer en ProRail. Beide locs bevinden zich technisch gezien in een redelijke tot goede staat. Wel is er dringend onderhoud (variërend van een lik verf tot herstel van onderdelen) nodig aan het exterieur (zoals uit bovenstaande foto blijkt) en het binnenwerk van het machinistenhuis. Het doel van dat werk is om beide locs in hun oorspronkelijke staat terug te brengen. Daarna zullen ze binnen worden geplaatst en alleen ingezet worden bij bijzondere gelegenheden, zoals demonstraties of publieksdagen waarop getoond kan worden hoe het spoorvervoer op het industrieterrein vroeger in zijn werk ging. Voor het weer rijvaardig maken van de locs zoekt het Park iemand met passie voor techniek en spoorhistorie. Wie de handen uit de mouwen wil steken om deze unieke locomotieven weer tot leven te wekken doet er natuurlijk het beste aan het uitgebreide bericht op Treinenweb (zie hier) lezen. Dat eindigt met een link waarmee men zich per e-mail kan melden bij Gert van de Weerd (directeur van het Brandweer Trainingscentrum). |
|||||||||||||||||||
|
Met dank aan: |
Louis van Delft en Martijn Haman. |
||||||||||||||||||
|
Bronnen: |
[a] |
Henk Kolkman en Roef Ankersmit, Het spoorvervoer bij Enka/AKU/Acordis, Op de Rails 2002-7. |
|||||||||||||||||
|
|
[b] |
||||||||||||||||||
|
|
[c] |
Op een industrieterrein in Arnhem staat een complete NS-trein, artikel van Reinier Vermeer in de Gelderlander van 19 augustus 2020. |
|||||||||||||||||
|
|
|||||||||||||||||||
|
|
|
||||||||||||||||||
|
{ |
|||||||||||||||||||
|
Terug/verder naar: |
|
||||||||||||||||||
|
|
|
||||||||||||||||||
